Bash sahypa
Habarlar
Türkmenistan
Edebiıat
Taryh
Bilim
Maºgala
Güımenje
...we º.m.

MOLLANEPES


Mazmuny:

Goºgulary
(mollanepes-2.htm)

 

 


Mollanepes barada aıdylıan rowaıat-gürrüòler

Mollanepesiò çowlugy Oguljahan ejeden ıazylyp alnan rowaıat-gürrüò:
“Babamyò (Mollanepesiò) alty aı oglan okadyp, alty aı kitap okamak, goºgy ıazmak bilen wagt geçireni hakynda kakam pahyr gürrüò edip bererdi. Olar üç kiºi ekenler: biri babam, ikinjisi Aman diıen bir adam, üçünjisi hem molla Kemine bolan bolara çemeli. Olar bütin gijäni her hili kitaplar okamak, goºgy düzmek we ıomak atyºmak bilen geçirer ekenler” (A.Kekilow. Mollanepes. TDN, Aºgabat, 1957, 23 s.).

Kemine bilen Mollanepesiò arasyndaky halypa we ºägirtlik barada rowaıat-gürrüò:
Maryda ºahyrlaryò baºy jem bolan ıerde, bir gezek döredijilik hakynda gürrüò dowam edıärkä, ºahyrlardan biri:
- Indi näme ıazarkak? - diıip soranynda, Kemine oturan ıerinden:
- Ussadymyz Magtymguly söz meıdanynyò oragyny orup gitdi, indi biz onuò hoºasyny çöpläımesek, baºga çärämiz ıok! - diıipdir.
Günleriò birinde Kemineden:
- İeri, molla Kemine, Magtymgulynyò hoºasyny çöpläp ıetiºip bilıärsiòizmi? - diıip soraıarlar. Kemine bolsa bu soraga:
- Çöpleıärin-ä weli, wekilleriò ıazy tiresinden bir oglanjyk holtullap, aıagy duºakly at ıaly towsaklap, gapdalymdan hiç aırylmaıar - diıip jogap beripdir. Rowaıatda gürrüòi edilıän oglanjyk Mollanepesdir.

Halk arasynda ıaºaıan bu rowaıatda bolsa, Mollanepesiò Keminäni öz halypasy saıyp, onuò döredijiligine uly hormat goıandygy barada aıdylıar:
Mollanepes Keminäniò “Zülüò” atly goºgusyny okap:
- Molla Kemine zülpi taryplamaga söz goımandyr - diıipdir.

ıokaryk


Döredijiligi

Mollanepes döredijilik iºine ıaºlykdan baºlap, halk eserleri, türkmen we gündogar halklarynyò edebi ıadygärlikleri bilen içgin tanºypdyr hem-de ºygyr sungatynyò inçe tilsimlerini ele alypdyr. Ol köp sanly goºgulary hem-de halkyò uly söıgüsini gazanan “Zöhre-Tahyr” dessany bilen türkmen halkynyò aòynda ebedilik orun aldy.
ªahyryò döredijiliginiò esasy bölegi söıgi-ahlak, öwüt-nesihat häsiıetli ºygyrlardyr.

Söıgi-ahlak.
Mollanepesiò döredijiliginde yºky-ahlak häsiıetdäki ºygyrlar esasy orny eıeleıär. Ol bu meselelere bagyºlap ıazan “Bäri gel”, “Haırana galar”, “Söwdügim”, “Istäp ki gözel ıary”, “Kakar” ıaly onlarça goºgularynda türkmen gelin-gyzlarynyò ahlak sypatlaryny, görk-görmeklerini, edim-gylymlaryny taryplamak bilen birlikde, ıaºaıºyò gönezligi söıgi diıen pikiri orta atypdyr.

Öwüt-nesihat.
Mollannepes öwüt-nesihat häsiıetdäki ºygyrlarynda adamlara agzybirlikde hem-de özüòe berlen az pursatlyk ömre erk edip ıaºamaklygy ündew edıär. ªahyryò bu ugurdan ıazan goºgularynyò içinde “Ner gezgin” hem-de “Aòsa” goºgulary özüniò ähmiıeti taıdan has-da tapawutlanıar.

“Zöhre-Tahyr” dessany.
Temasy, köp görnüºliligi.
Mollanepes sözleriò süıjüsinden saılap ºygyr döretmek bilen birlikde, halk rowaıatlary esasynda “Zöhre-Tahyr” dessanyny-da ıazıar. Mollanepesden öò XVI asyrda ıaºap geçen özbek ºahyry Saııady hem “Tahyr we Zuhra” atly bir poema ıazıar. İöne bu poema gysga bolup, wakalar anyk berilmeıär.
Edebiıat taryhynda bu sıužeti dessançylyk tärinde iºlän ıeke-täk ºahyr Mollanepesdir. ªahyr bu sıužeti täzeden iºlemek, öz arzuw-hyıallaryny, oı-pikirlerini dessanyò içinde goºgy görnüºinde bermek bilen, ony millilik häsiıeti bilen-de baılaºdyrypdyr.

 

Geziº ıoly: Baº / Edebiıat / XIX asyr türkmen edebiıaty / Mollanepes

© TM (2001)
Sahypa barada

İokaryk ıokaryk

Mollanepes
(1810-1862)

Mollanepes türkmen edebiıatynda söıgi temasynda döreden ºygyrlary hem-de “Zöhre-Tahyr” dessany bilen meºhurlyk gazanyp, “yºk mülküniò ºasy” adyna eıe bolan ºahyrdyr.
Mollanepes 1810-njy ıylda Sarahs töwereginde dünıä inıär. Onuò kakasy Molla Kadyrberdi döwrüniò sowatly adamlaryndan biri bolupdyr.
Mollanepes maºgalada sagdyn terbiıe alyp, oba mekdebini tamamlandan soò, Mary, Buhara medreselerinde okaıar.
ªahyr aıaly Bossantäç bilen bagtly durmuºda ıaºaıar. Olaryò Muhammetrahym hem Resul atly iki ogly bolupdyr.
ªahyr medrese bilimini alandan soò, oglanlara ylym-bilim öwredıär. Ol öz döwrüniò Kemine ıaly söz ussatlary bilen ıakyn aragatnaºyk saklapdyr.
Mollanepes halkyò agyr ıagdaıyny gerdeninde çekip, onuò agysyna aglan ºahyrdyr. Ol 1861-nji ıylda Eıran ºasynyò Mara eden hüjümi wagtynda türkmen ıigitleri bilen bir hatarda watan goragyna çykıar. ªahyr bu söweºde türkmenleriò beıik ıeòºiniò aıdyò ºaıady bolıar. İöne ºol söweºleriò birinde alan ıarasyndan 1862-nji ıylda aradan çykıar.