Bash sahypa
Habarlar
Türkmenistan
Edebiıat
Taryh
Bilim
Maºgala
Güımenje
...we º.m.

KERIM GURBANNEPESOW


AKTUAL POEMA İA-DA GOªGULAR ÇEMENI
(bölekler)

***

POEZIİA MODADAN GAÇİAR diııärler,
Beıle gürrüò daºgarydyr kadadan.
Bir mahal poeziıa modadan gaçsa,
Ertesi Söıgi hem gaçıar modadan.

İer ıüzünde barka İigit bilen Gyz,
Hem barka ıanynda Wysal, Aıralyk-
Poeziıa hemra bolar İaºlyga,
Öz söwer dostundan gitmez aırylyp.

İer ıüzünde barka Ak bilen Gara,
Bile gezip ıörkä Haıyr bilen ªer-
Poeziıa ähli ºerlere garºy
Göreºipdi,
Göreºip ıör,
Göreºer.

ªer diıilıän zatdan halas bolup İer,
Haıyr tutan güni önuò öwezin-
BEİIK MISSIİASYN BITIREN ªYGYR
Lowurdadar
öz ıeòiji gözlerin.

Gomerden, Puºkinden, Magtymgulydan,
İene kän uludan baºlanyp gaıdan
Çyn ºygyr hiç haçan modadan gaçmaz,
Ony asyrlara äkider adam.

İöne kör goºgulaò,
göıdük goºgulaò
Ykbaly hemiºe bolupdy agyr.
ªolardyr ºu günki modadan çykıan
Hem ertir hasapdan çykmaly ºygyr.

...Öz gözlerim bilen gördüm men ºu gün
(Kime gerek bolsa-adresi anyk):
Bir ºahyry
satyp duran ekenler
Baºga bir ºahyryò biline daòyp.

Dıuma ata bilen Pıotr Birinjiò
Biline saralgy ıene-de biri...
Geldi-de owadan zenan maºgala,
Tussagdan boºatdy iki ıesiri.

“İesirleò puluny töläıin, ıöne
Özleri durubersin!” diıdi-de zenan,
Gerekli kitabyn aldy-da gitdi.
(Ne günlere düºdüò,
Eziz Poeziıam!)

Zenan ºeıtdi gitdi. Satyjy bolsa
Öwrendekli eken. Däldi piòine.
ªerlogyò biline daòdy-da ony,
Atdy ıene alyjyò öòüne.

Bir gapdalda duran ak bägül gelin
(İanynda-da nika ıüzükli gerçek)
Hümürdedi:
“ªeıdip ºahyr bolandan,
Biz-ä ölenmizem gowurak görjek...”

Ine,
ªu “poeziıa” modadan çykıar,
Tutuº hasapdan-da çykar ol ertir.
İer bilen asmanyò aralygynda
Galypdy, galyp ıör, galar ol ıetim.
İetime hemiºe kömek beriler,
Emma bu ıetime... kim kömek ıetir?!

***

TAMDYRA MODADAN GAÇİAR diııärmiò?
Düºünıän: tamdyra diııäniò dutar.
İöne tamdyra modadan gaçsa-
ªo gün tamdyryò hem modasy gutar.

Arkaıyn çalyber tamdyrajygòy.
Modalar sowular. Myº-myºlar geçer.
Eje, kaka hiı modadan gaçarmy?
Tamdyra-kakaòdyr,
Tamdyr hem ejeò.

***

BEDEWLER MODADAN GAÇİAR diııärler
Beıle zada ıol berilmez hiç haçan.
Modadan gaçsa-da, bedewler däl-de,
Bir topar eºekler
Modadan gaçar.

At planyn
öwrüp et planyna,
Bedewleri ete tabºyran nadan,
Indi ne-hä athananyò ıanynda,
Ne-de öz postunda görner ıaòadan.

Bedewleriò ete berilºi hakda
Obalaò birinde bolan ıygnakda,
Segsen bäº ıaºynda (ilkinji gezek!)
Tribuna çykanmyº Gulmyrat Akga.

ªonda ºeı diıipdir Gulmyrat ata:
“Kimde-kim ıene-de kast etse ata,
Olaryò özlerin tabºyrys ete!”...
Elbetde, azajyk geçse-de öte,
Örän hak aıdypdyr
Gulmyrat ata...

Bedew entek-entek çarpaıa galyp,
Gider, asyrlaryò çuòlugna gider.
Dünıä gözellerni aòk etse bili,
Mert bakyºy
mert ärleri aòk eder.

Dünıäde hiç haıwan deòeºip bilmez
Onuò AKYLY hem EDEBI bilen.
Dünıäò mallaryndan bir Döwlet düzseò-
Prezidenti TÜRKMEN BEDEWI bolar.

***

SALAM HEM MODADAN ÇYKİAR diıdiòmi?
Hawa, köpelipdir ses-üınsüz salam.
Eliòi ıetir-de gulagyò ıanna,
Arkaıyn geçiber.
Tamam.
Wessalam.

Tanºyòmy, dostuòmy, goòºyòmy kimmi-
Hökmanmyºmy ıanna dykylyp barmak!
Biperwaı kelläni çalaja silk-de,
Geçiber. Geplemek nämäòe gerek.
İaºaıarkak tygºytlylyk döwründe,
Her tygºytlan sözüò-bir döwüm çörek...

“Salam!” diımek-parahatlyk dilemek.
ªol mukaddes sözden güıç alıar zaman.
Arada Pöwrize daglarna çykyp,
Üç gezek gygyrdym: “Salam! Salam! Salam!”

Näçe salam bersem,
ºonça-da gezek
“Salam!” diıip, jogap gaıtardy daºlar.
Görıän weli,biziò käbirimizden
ªol daºlaram asyllyrak ıoldaºlar!...

ıokaryk


ATAMYÒ KÖP GAİTALAN SÖZLERINDEN

Gara garnyò bolsa gaıgyò-aladaò,
Gurruga gaçsaòam tapdyr bir mydar.
İöne weli ikaıakly bendäòi
Dört aıakla meòzetmäwer, ıa hudam.

Dostuò bürgüt bolsa - daglara elter,
Dostuò bilbil bolsa - baglara elter.
Dostuò elguº bolsa - bir oba elter,
Dostuò baıguº bolsa - haraba elter.

İekedaban bolsaò - urmak ıaraºar,
Sandal bolsaò - çydap durmak ıaraºar.
ªyòk-ºyòk edip dursa kiçijik çekiç -
ªodur içıakgyç.

Aman, aman... Dynmak üçin derdimden,
Elli ıaºda ıetmiº derman gördüm men.
“Guº gerek!” diıseler - gapanlap aldym,
“Gurt gerek!” diıseler - gapanlap aldym,
“Mumyıa” diıdiler - tüpeòläp aldym.
Birisinden gördüm -
Azajyk haraı,
Birisinden gördüm -
Müò hili zyıan.
Ahyry bir güıçden ıeòildi derdim;
Adam üçin adam -
Iò uly derman.

“Bal, bal!” diımek bilen agzyò süıjänok
İöne beıle ajam bolup baranok.
“Sag bol!” almak bilen garnyò doıanok,
İöne beıle ajam bolup baranok.

- Arçynymyza goºgy goºıaò,
Baºlygymyza goºgy goºıaò,
Brigadire goºgy goºıaò,
Baºgasyna goºgy goºıaò.
Kaka, kaka, gorkaòokmy?
- Gorkman, oglum, gorkman, oglum.
Degirmende doglan syçan
Gök gürlände gorkmaz, oglum.

Ägirt ymaratdyr dostluk diıen zat.
Ony guraòda-da howlukmaly däl,
Ony bozaòda-da howlukmaly däl:
Ony guran wagtyò howlugyp gursaò -
Kän kerpiçleò hata düºmegi ahmal.
Ony bozan wagtyò howlugyp bozsaò -
Çyn dostuòdan jyda düºmegiò ahmal.

Ussat bol, iº salyº ussatlar bilen.
Ussadyò gadyryn ussatlar biler.
Sakalyò deregin tutsa-da akyl,
Akylyò deregin tutmaıar sakal.

Burun ys almaga,
Dil sözlemäge,
Gulak hem berlendir diòlemek üçin.
Soò-soò düºünersiò ıene bir zada:
Göz diıen zat berilendir bir bada
Hem-ä seretmek üçin,
Hemem ys almak üçin,
Hemem sözlemek üçin,
Hemem diòlemek üçin.

Ol adam ºeıle bir ajaıyp adam,
Oòa ıeke men däl, hemmeler haıran.
Käte ony Köpetdaga çykaryp,
ªo ıerden äleme görkezsem diııän.
Emma Köpetdagyò belentligi-de
Entek gözlerime bärräk görünıär.

Ol adam ºeıle bir ıaramaz adam,
Oòa ıeke men däl, hemmeler haıran.
Käte ony Çuòly derä äkidip,
ªo ıerde il-günden gizlesem diııän.
Emma çuòly deräò çuòòurlygy-da
Gözlerime has telperräk görünıär.

Her hili çykgynsyz ıagdaıda galaı -
Umytdan düºmeklik namartçylykdyr.
Her bir kynçylygyò dört tarapy bar:
Üçi ıapyk bolsa, biri açykdyr.

Käbir adam bilen oıun edeòde,
İüzi agarıança oıun etmek bor.
Käbir adam bilen oıun edeòde,
İüzi gögerıänçe oıun etmek bor.
Emma dostuò bilen oıun edeòde,
Çala gyzarıança oıun etmek bor.
ªondan aòryk gitmek - öte gitmek bor.

Gyz wagtynda hemme gyzlar mylaıym.
Seredıäò, seredıäò, doıunmaıarsyò.
Soò görüp biriniò ºerraı aıalyn,
ªolardandygyna ynanmaıarsyò.

Tüssesiz ot gözläp bir täsin adam,
Ahyry dünıäden otsuz geçenmiº.
Bir köstsüz dost gözläp bir täsin adam.
Ahyry dünıäden dostsuz geçenmiº.

Tüssesiz ot gözläp, otsuz galmagyn,
Tüsseli-de bolsa, otluja bolgun.
Bir köstsüz dost gözläp, dostsuz galmagyn.
Köstlüje-de bolsa, dostluja bolgun.

Garaºmak diıen zat erbet zat däl.
“Garaº!” diıdilermi - garaºgyn, oglum.
İöne illere-de garaºgyn weli,
Iller saòa,
saòa garaºsyn, oglum!

-“Özüòi süıt saıgyn,
Dostuòy gaımak!”
Diııärsiò sen atam,
Bu näme diımek?
O nämüçin mydam
Süıt bolup özüm,
Dostum hem üstümde
Bolmaly gaımak?
- Oglum, bu igenjiò
Nahakdyr nahak.
Özüòi süıt saısaò,
Dostuòy gaımak,
Onsoò gaımak saıar
Dostuòam seni.
Onsoò senem gaımak,
Dostuòam gaımak.

- Gul aga ullakan adamam weli,
Oòa “Samsyk” diııär obanyò halky
- Oglum, ol ºeıle bir ullakan weli,
Ähli göwresine ıetenok akly.

- Kelesaò bolsa-da Kelhanyò ogly,
Öz bolup ıörºünden özi-hä hoºal?
- Oglum, obamyzyò deò-ıary boºar.

- Ak geçimiz gije-gündiz mäläp dur,
Çal geçimiz mälemeıär beıle kän.
Kaka, kaka, bu nämüçin beılekän?
- Akja geçimiziò süıdi ıok, oglum.
Beılekiniò süıdi kän.

Karam zähmet, haram bagt-
Geçegçi gara ºemal.
Bir gün (bilmersiò näwagt)
Lowurdap jöwher Sowal -

Haram bilen Halaly
İüzleºdirer iki-çäk.
Halaly eıläk çeker,
Haramy beıläk.

İöne Sowal gelıänçe
Jebir çeker Halalat.
Pida bilen dogular
Her bir uly kemalat.
...ªol pidadan gorkmagyn
Kerim, Kerim, keramat!

“Atam pylankesdi!” diıip, bukulmagyn ataòa,
Ataò Görogly bolsa-da, il at dakar hataòa.

Öılere gelin geler: üıtgär öıleò howasy.
Gyzgyn-gyzgyn öıleriò geler durar sowasy.
Gara saçly “mollaò” hem ıüzün ıuwjak däl
weli,
Gara murtly “molladyr” bigaıratlyk belasy.

Baºyòa iº düºende tanadar gahrymanlar.
Türºek dek müzzerºibiır tarlawuk
“waharmanlar”.

Ol jülge ºeıle bir täsin jülgedi -
Göwsünden emerdi ıüz dürli agaç.
ªaglaºar otyrdy hozlar, çynarlar.
Güwleºer otyrdy arça, garagaç.

Jokrama jöwzada ol jülgä baryp,
Gujagyòy açyp, serilip arkan,
Daglara seredip ıatansyò weli,
Asman läläzardyr
Toprak - tenekar.

Agaçlaò bilinden gujaklap menem,
Salkyn saıalarda böküp günuzyn,
Gözüm gidip olaò belent baºyna,
Egilip-egilip, ederdim tagzym.
Tagzym etdigimçe
belent ºahalaò
ªaggyldysy emaı-emaı ıuwaºap,
Öz belentliginden uıalıan ıaly,
Özümdenem beter
Eglerdi aºak.

ªu gün ıene bardym. Tagzym edere
Ne çynar galypdyr, ne-de bir güjüm.
Diòe haºal otlar tagzym isleºip,
Çar tarapdan etdi üstüme hüjüm.

Paººy goòºy ıüz ıaºady, ıagºy etdi.
Her ıaºynda ıedi ıyllyk iº etdi.
ªol ıaºlaryn, ºol iºleriò näçesin
Öz derdine, il derdine bagº etdi? -
ªonsy weli belli däl.

Betbagtlyk diıen zadyò
Gara bolarmyº reòki.
Emma sataºan wagtyò -
(Dana bolsaò-da) seòki.

Bagtlylyk diıen zadyò
Ak bolarmyº reòki.
Emma sataºan wagtyò -
(Samsyk bolsaò-da!) seòki.

Emma aslyıetinde
Olar däl bolsa seòki,
Yz goısa-da etiòde,
Süòküòe ıokmaz reòki.

Taºlama baºlanyòy,
Baºlama taºlanyòy.
Sanasaò-da dostuòy,
Sanama duºmanyòy.

- Kaka, kaka, möjek köp-le çöllerde:
Günde ıetmiº sürä salıarlar dowul!
- Dünıäden ötende her garry möjek
Yzynda müò çaga galdyrıar, ogul.

- Kaka, kaka, bürgüt gyt-la daglarda:
Biri ıa ikisi sataºıar her ıyl!
- Dünıäden ötende her garry bürgüt
Yzynda bir çaga galdyrıar, ogul.

- Kaka, düºündir sen ıene bir zady:
İaz geldi. Dünıäni gülletdi bu gün.
Adamlary näme gülledenok-da.
Gaıta söküp barıar bogunma-bogun?

- Balam, adamy hem gülletmek üçin
Ilki sökmelidir bogunma-bogun.
Gül diıen zat bogun ıaryp çykıandyr,
Bogun ıarmak bolsa kyn zatdyr, ogul.

 

Geziº ıoly: Baº / Edebiıat / XX asyr türkmen edebiıaty / Kerim Gurbannepesow (mazmuny)

© TM (2001)
Sahypa barada

İokaryk ıokaryk

Kerim Gurbannepesow
(1929-1988)

Türkmenistanyò halk ıazyjysy, Magtymguly adyndaky Döwlet baıragynyò eıesi Kerim Gurbannepesow 1929-njy ıylda Gökdepe etrabynyò İylgynly obasynda eneden dogulıar. Obadaky ıedi ıyllyk mekdebi gutarıar. Uruº döwrüniò agyr kynçylyklary sebäpli olaryò maºgalasy Tejene göçmeli bolıarlar. ªahyr 1945-1946-njy ıyllarda Tejen derıasynyò boıunda gurulıan suw howdanynyò gurluºygynda iºlän döwründe ıörite gurluºykçylar üçin çykarynıan gazetde jogapkär sekretar bolup iºleıär. 1949-1951-nji ıyllarda goºun gullugynda bolup dolanyp geleninden soò ıene-de žurnalistlik kärinde iºe baºlaıar.

Kerim Gurbannepesow Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetini tamamlaıar. Türkmenistan İazyjylar birleºiginde, “Tokmak”, “Sowet edebiıaty” žurnallarynda jogapkär wezipelerde iºledi. Ol İazyjylar soıuzynyò baºlygynyò orunbasary, Prawleniıe agzasy, Türkmenistanyò İokary sowetiniò deputaty bolup, il-ıurduna jany-teni bilen hyzmat etdi.

Kerim Gurbannepesow 1988-nji ıylyò 1-nji sentıabrynda aradan çykdy.


Bedew entek-entek çarpaıa galyp,
Gider, asyrlaryò
çuòlugna gider.
Dünıä gözellerni
aòk etse bili,
Mert bakyºy
mert ärleri aòk eder.