Bash sahypa
Habarlar
Türkmenistan
Edebiıat
Taryh
Bilim
Maºgala
Güımenje
...we º.m.

Ahmet HALMYRAT

 

DURNAM, DÜZÜL

(hekaıa)

Meıdan melewºe ºöhläniò düıbünde. Kamaty ıagty sähralyk. Asmanda göçi bölek-bölek bölünen guºlar... Meniòem dünıämden nämedir bir zat bölünip gidıär-de, ºol guºlaryò hataryna goºulıar. Ynsan diòe biri-birinden däl, özi özündenem aıra düºıän ekeni.

Ozallar biziò ıanlarymyzda gowaçany gaıradan geçıän kanalyò aòyrsynda ekerdiler. Kanala çenlem obadan on bäº kilometr gitmeli. Kolhozçylar ekiniò üstüne göçüp gidenlerinden soò, köp wagt geçmänkä, bizi-de mekdepden ıörite maºyn bilen meıdana gatnadyp baºladylar. Kiçi klasdakylar okaıarlar, biz ululara kömekleºmeli.

Posıolokda ıaºasagam, golaı bolany üçin men kolhozyò mekdebine giripdim. ªonuò üçin jigilerimiò arasynda-da meniò ıörgünli adym “kolhoznik”. Diıse diıibersinler, olar obadaky hezilliklerden, meniò syrlarymdan bihabar.

Pagta gidilıän günler meıdan düºelgede men Merdanlaryò öıünden girip-çykıardym, dagy näme, ol meniò klasdaºym. Gatnaımagam aòsat däl.

Biziòki hezil. Merdan ikimiz-ä eºege atlanıarys. Jumaºam welosipedine. (Jumaº Merdanyò inisi, altynjy klasda okaıar, biz eııäm sekizinjä geçipdik). Iò çetki, gawunlyga golaı karta düºerdik welin, günüò nähili geçenini bilip bolanok. Ine, bu günem ozalkyja düºıän ıerimize gelip, Merdanyò aıdyºy ıaly, “ıük ıazdyrdyk”. Eºegem örkledik...

- İakup, ºu gije bizde galıaò gerek?

- Hawwa.

- Onda ertir irden turup, gawun iıeli, edil morožnyı ıaly bolıar-eı.

- Aı, irdenem bir gawun bor-maı?

- E-eı, gaıtam, gyºda-da ıoòlasaò, sowuk gawun iıdirıärler. Derrew açylaııaò.

Merdan geldi. Onuò ºol bolºy, uly adam ıaly gülmäni oòat görıär-dä. Jumaºyòam iºi-piºesi oòa azar bermek.

- Jumaº, hany, lakgyldamaòy bes et. Bar, sen aıratyn ıyg, ıogsam, bizem ıygmaga goımarsyò.

- İygybersen-aı, saòa zat diııän bamy...

Petiº howada ºol eglip, hasyrdap ıörmek tiz ıürege düºdi. Merdan-a kän geplänogam. Hernä, Jumaº geläıdi. Töweregimizde köw-söw eden bolup ıör. Ol birdenkä ikimiziò aramyzdan ylgap geçdi-de, ıapyrylyp, keºiò içi bilen ep-esli ıere ylgap gitdi. Ho-ol, aòyrda haha-haılap gülıär.

- Näm bold-aı oòa?... Eı, näm boldy?!

Ol jak-jaklap gülüp, aòryk gitdi, gaıtam:

- Aı, deııus, bir oıun-a çykarjak bolıar... - diıip, Merdan hüòürdedi. ªu ikarada bir ıerden-ä hozanak peıda boldy. Näçe kowaı, eger-eger. Gulagyò düıbüne gelip, hyzzyldap dur, ıürege-bagra düºdi. Fartugymyzy dolduryp, goºa gelenimizde Jumaº bizi görüp, ıene güldi:

- Eı, hozanaklary size goıup, gaçdym-aı. Hezil berendirler, hä? - diıdi-de, gülüp-gülüp, heziller edindi.

...Atyzyò gyrasyndaky pazyllardan terne çöpläp, ıene-de kartanyò içine girip gitdik. Gowaçanyò gür ıerinde geçen gezek galdyryp giden belligimiz agaryp göründi. Üçimizem ºol bir penje ak pagtaò görünıän ıerine ıöneldik. Übtük uly. Oòa barha golaıladyk. Jumaº maòa gözüniò gyıtagyny aılady-da, öòe okduryldy. Menem eòdim. ªol bir penje pagtany her kim öò aljak, alahasyrdy. Merdan welin, näme üçindir, ters ugra ylgap gitdi. Jumaº ikimiz übtügi ıolmalaºdyryp, paılaºdyk. Töwerege seretsek, Merdan ho-ol, birıan çetde somalyp dur.

- Näm boldaı-eı - diıip gygyrıar. Asyl, ol nämäniò nämedigine düºünmän gaçmalydyr öıdüpdir. Ol biziò masgaralaıjy gülkimize çydaman öıkeläp gitdi...

Gün ıaºar uçurlary. Uzyn-uzyn ıaºyl gamyºlaryò ıokarsynda durna hatary göründi. Dünıä owazly. Jumaºam asmana garap, yzyny üzmän gygyrıar:

- Durnam, düzül, gökde üzül... Durnam, düzül!...

Meniò ıüregim ıylap, göwnüm küılendi. İyllar geçer, onsoò bizem bu ıerlerden gideris... Biz ozallaram ºu ülkede ıaºandyrys. Gitsegem ahyr bir gün ıene geleris. İylgynyò gülüniò owadanlygyny. Gülgüne. Jahanyò ıaglygy ıaly... Siz Jahany tanaıan dälsiòiz. Ol onunjyny gutardy. İekeje sapar onuò gözlerine seredip gördüm... Men näme üçin goºgy ıazamokkam? ªu gije hökman ıazaryn. Tizräk garaòky düºsedi. Oglanlar görse güler.

Göwnüme, nur ıagyp duran ıaly. Ruhum joºly. Men özümiò özgerıändigimi çala aòlaıardym.

...Ahyry bary gutardy. Hiç kime görkezmän, depder-galamymy ıakamdan saldym. Merdanyò ejesine ıalbaryp-ıalbaryp, tamyò üstünde ıatmaga zordan rugsat aldyk. Aıakçydan goranmak üçin aºakdaky köne gap-gaçlarda-da tüsse etdik. Irgözinden ıorgana sümüldik, ıogsam, Merdanyò kakasynyò gelip, düºüräımegi ahmal. Giç geldi, hernä, zat diımedi.

Merdan “Tom Soıeriò baºdan geçirenleriniò” yzyny gürrüò bermäge baºlady. Jumaº ıene onuò gaharyny getirdi-dä, tersine tutup.

Men İedigene seredip ıatyryn. Oglanlar uklady... Arº-asmanyò göıä perdesi syryldy. Baglyk ıeriò suraty göründi meniò gözlerime. Bu zatlar çynmyka!... Ak guºlar uçup-gonıar... Jahan... Ol bir agajyò ºahajygyndan tutup, baºga bir ıana seredip dur. Aºak oturıar. Indi ony tanar ıaly däl, gözleri ºol gözler... Saçlary zire-zire. Wiı! Taryh kitabymyzdaky gelniò - madonnanyò keºbinde bäbek emdirip otyr, ol...

Men utanjyma ıorgany ıüzüme çekdim. Beıläme öwrüldim, kagyz-galam öòümde. Galamymy çeınäp ıatyryn, hiç zat ıazyp bilemok. Bolanok...

Düºelge. Garºyma-garºy gurlan iki hatar jaılaryò hemmesi bu ıerden oòat görünıär, sebäbi biziò bolıan jaıymyz olaryò iò çetkisi. Ymykly uklamakçy bolup, ıerime girenimem ºoldy welin, jaılaryò biriniò gapysy açyldy. Daºary çykan gyzyò elinde onluk çyra. ªol jaıdan ıene bir gyz çykdy. Baºga bir jaıyò gapysy açylyp, ondanam... Garaz, alty gyz tegelenip otyr, ortada iki çyra. Men döºümi ıassyga berip, olary synlamaga durdum. Jahanam geldi... Bir zatlar diıip gülüºıärler. Merdanyò böwrüne dürtdüm, tursun, ıogsam, ertir gürrüò bersem, ynanjak gümany barmy? Oıanmady. Oıanmanam gowy bolupdyr. Gyzlaryò biri läle aıtmaga baºlady, beılekilerem alyp göterdi. Olaryò owazy meniò ıaòky synlan arº-asmandaky dünıämden gelıän ıaly...

...Gaıra-gaıraly göwnüm-ä,
Peıkam ıaraly göwnüm-ä.
Gülüp-oınap, ºat bolmaz-a
İardan aıraly göwnüm-ä.

Degirmen ıoly kötel-ä,
Gaçdy, ıaglygym göter-ä...

Haıranlar galyp, seredip ıatyryn. Merdany ıene dürtdüm, oıanmady. Garry enemiò aıdan sözleri ıadyma düºıär, ºol wagt: “Aı aıdyòdyr, süıt ıaly, gyzlar oınar, gurt ıaly”.

Olar cyranyò birini alyp, düºelgäniò ilersindäki uly ıaba ugraberdiler. Suwa düºjeklermikä? Biraz oılanyp, karara geldim: “Synlaıyn”.

Topbak gamºyò gapdalynda ºol ıana giden dört gyzyò sudury. Olaryò pyºyrdysy suwuò ºelpe-ºelpe ºabyrdysyna, gamyºlaryò ygºyldysyna garyºyp gidıär. Aıyò zolagyna olaryò diòe kelleleri garalyp görünıär, bir bölek ördek-gaz suwda ıüzüp ıören ıaly...

Süıºenekläp ıorgana girdim-de, mäkäm dolandym. Ertir men nädip olaryò ıüzüne serederin?!

Gyzlar öıli-öılerine girip gitdiler. Meniò ıüregim gürsüldedi durdy: “Bu nähili agºam?! Düıºümmikä?”

İene asuda gijä, hatar jaılara göz aıladym. Tötänden görüp galaıdym, Jahan öz tamlarynyò gapysynyò agzynda dur. Aòyrrakdanam bir gara göründi. Meniò ıüregim sarsyp gitdi. Ol Baıram bolmaly. Edil özi, klasdaºy, traktorçy... Basym toı etjeklermiº diıip eºidenim ıadyma düºdi. Çyn ekeni... Ol Jahanyò elinden tutdy. Men ıatan ıerimden öòe omzadym. Gürlänoklar. Gujaklaºdylar... Men ıene-de öòe omzan ekenim. Elim bir boºluga giden ıaly boldy, zordan “A-a-a...” diımäge ıetiºdim. İere güpläp düºdüm, agzym-burnum gumdan doldy...

Gülkünç, nätjek-dä!

Daºary ylgap çykdylar. Oglanlaram oıanypdyrlar. (Olar ıatyp turıança, meniò dünıämde, gör, nähili üıtgeºiklikler bolup geçipdir). Elim döwüldi. Gipsli gezdim ıördüm. Baıram bilen Jahanam ıörite gelip, halymy sorap gitdi. “...İakup tamdan ıykylypdyr, düıºürgän bolmaga çemeli. Çaganyò eli döwüldi-dä...” diıip gürrüò edıärler. İok, ıok! ªol gözel agºam meniò elim däl-de, baºga birzat, ine, ºu ıerimde - kükregimiò içinde baºga bir zat döwüldi... ªondan soò men baºga bir adam bolup gitmedimmi näme?!

Wagt geçıär. Bu gün ıene üstüòden ıolum düºüpdir, dolanyp geldim, tämiz düzlerim. Ho-ol, symgylt gözıetimde Jahanam, Merdanam, özümem bar. Göçegçi guºlaram geçip barıar, ıaı kakyºyp asmanda. Bir ıerlerden Jumaºyòam sesi gelıär:

“Durnam, düzül, gökde üzül... Durnam, düzül!”

 

Geziº ıoly: Baº / Edebiıat / Döwürdeºlerimiziò döredijiligi / A. Halmyrat (mazmuny) /Durnam, düzül

© TM (2001)
Sahypa barada

İokaryk ıokaryk

...Posıolokda ıaºasagam, golaı bolany üçin men kolhozyò mekdebine giripdim. ªonuò üçin jigilerimiò arasynda-da meniò ıörgünli adym “kolhoznik”. Diıse diıibersinler, olar obadaky hezilliklerden, meniò syrlarymdan bihabar...