Bash sahypa
Habarlar
Türkmenistan
Edebiıat
Taryh
Bilim
Maºgala
Güımenje
...we º.m.

Ahmet HALMYRAT

 

AİDYLMADYK SÖZÜÒ MANYSY

(Rekwiıem)

Ejemiò röwºen ıadygärligine

Gadym eııamlarda ynsandan ozal bu ıagty jahanda jygalary tel-tel, ganat-peri kümüºe gaplanan bir ajaıyp guº elli müò ıyllap döwran sürüp geçipdir.

Men bu geò rowaıaty eııäm näwagtdan bäri ºol öz-özüme gürrüò berip ıörün. Ony haçan, kimden eºidendigimem ıadymda däl. İöne hiç hyıalymdan gidenok. Aslynda-da ol unudyp bolmaıanlygy üçin ºu günki güne çenli ıaºap gelen bolmaly. Diımek, ol adamlara gerekdir. “Gerekli daºyò agramy ıok”. Ine, il onsoò ony mydama ıanynda göterip ıör.

...Bu ıagty dünıäde bir enaıy guº adam oglundan ozal elli müò ıyllap döwran sürüpdir.

Dur. Bu Magtymgulyda-da bar ahyryn.

“Elli müò ıyl döwran sürdi Benijan”
“Ahyry ynsandyr, öòi Benijan...”

Onuò aıtmadyk zady barmy diısene? ªol bolmaly...

Ol mahal bir-ä göm-gök Asman, birem Günüò dökülip duran altyn ºöhlesine boıalan sap-sary İer bar eken. İer-gögüò arasynda-da ºol ullakan owadan guº ganatyny ıaıyp, howalanyp ıörüpdir.

Bu guºuò ıeke-täk iımiti dary bolupdyr. Olam ıeriò ortarasynda dagyò gabarasy ıaly bolup, gümmezlenip, altyn öwsüp durupdyr. Harman özüniòki - dünıä özüniòki, han özi, soltan özi dünıäniò hezilini görüp ıaºap ıörüpdir.

Göm-gök asman.
Owadan guº.
Sary İer.
Dünıä sary. Sary... Sary...
Sary dary. Sary dary... Sary dary.
Döwür ötüpdir, döwranlar aılanypdyr.
Dary gün-günden, gün-günden azalypdyr.
Dary gün-günden, gün-günden azalypdyr.

“Taòrynyò güni darydan köp”. Bäº däne galypdyr. Üç däne galypdyr. Ahyryn bu guºuò güni ıeke dänä diklenip galypdyr.

Iò soòky däne...

Ine, onsoò ıaòky janawer özüniò iò soòkuja dänesini diliniò astynda goıup, dik asmana göterilipdir...

* * *

Ejemiò haly birden agyrlaºdy. Ol dilden galdy. Ine, indem men onuò baºujunda nury az-kem öçüºen goıun gözlerine gözümi dikip otyryn.

Dilinde sandywaç senasy bardy, eje, gürlesene. Sen bir zad-a diıjek bolıaò, aıt, aıt, eje. Näme diıjek bolduka diıip örtenip ıörmeli bolmaıyn. Gürlesene, eje. Meniò öòde-soòda eºitjek iò gowy sözüm, megerem seniò ºu aıtjak bolup, aıdyp bilmän duran sözüòdir. Aıt, eje...

Bagymyz öz-özünden ºemal tapyp, ºagg-gg edip, içini çekıär-de, uludan bir dem alıar. Gamhorum meniò...

Göıä gök ummanyò düıbüne çümüp, gözläp-gözläp merjen tapıan guwwas kimin men onuò gözlerine siòip gidıärin-de, öz göwherimi-känimi (eje, seniò sözleriòi) tapıaryn.

Seniò hüwdüleriò gulagymdan gidenok. Agtygyòy hüwdüläp baºlasaò, meniòem gözlerim süzülibererdi...

...Meniò balam ıatypdyr.
Gül uky-ıa batypdyr,
Gyzyl gülüò tikeni
Gül aıagna batypdyr-eı.

Huwwa-huwwasy geler,
İatsa ukusy geler.
Ukudan oıananda,
Gülleriò ysy geler

Allan-allan edeıin,
Baga sallan edeıin.
Bagyò gyzyl gülüni,
Saòa gurban edeıin-eı

Huwwa-huwwa huwlandy,
Suwda balyk köwlendi.
Balyk diıip tutanym,
İylan boldy, towlandy.

Huwwa-huwwa, hüw guºlar,
Guºlar gaıada gyºlar-eı.
Ak guºlar owazyny,
Balam saòa bagyºlar-eı.

Meniò balam ap-akdyr,
Hem güldür hem ıaprakdyr...

...Yzy nämäkä? Hiç hakydama gelenok. Diòe garamtyl goıy bulutlaryò içinden parran geçıän göz gamaºdyryjy ak ºöhle... Owaz... Owaz.

Gülden ıumºak, Günden ıagty sözi - hak sözi - adam baºga hiç kimden däl-de, diòe ak süıt beren enesinden eºidıän bolmaly.

...Näme diıjek bolıanyòy aòºyryp bilemok, hiç aòºyryp bilemok. İüregiòde bir ıagty pikiriò, bir eziz sözüò-ä bar seniò, arman, diliò ıok. Ol sözüò owazy gözleriòden uçup gelıär-de, meniò gursagyma dolıar, eje. Men seniò bu aıdylmadyk sözüòe irde-giçde düºünerin. Düºünerinem ıalkanaryn...

İadyòdamy? Men uzak ıola giderdim, köp wagtlap gara bermezdim. Sen meni müò dil bilen ıola salardyò. “ªuny al ıanyò bilen, çörek ıoldaºdyr adama. Sag git-de, aman gel, oglum. İoluò ak bolsun, ıoldaºyò - hak. Menden daº - müò bir beladanam daº bol” diıerdiò.

Gaıdyp gelen çaglarym:

“Gara, gözüm yºygy,
Öıümiò ıaraºygy”

diıip garºylardyò.
Çörek biºirseò tamdyrdan çykaran bir tegelek gyzgyn nanyòy ilki bilen goòºymyzyò çagalaryna eltip bererdik. Olar ıetim galypdy. Seniò aıdanyòy ederdik, olary hiç ynjytmazdyk. Seniò tapıan sözleriò jadysy bar ıaly ahyryn. “İerde ıetim aglasa, gökde melek aglarmyº” diıerdiò. ªol çagalaryò biri aglasa, men asmana seretmäge gorkardym...

Göwnüm hazyna, men ony seniò dürdäne sözleriò bilen dolduraryn. Ömürboıy seniò sözleriòi agtaryp gezerin. Men ony özümden gözlemeli.

Bir gezek toıamy ıa patamy, ıadyma düºenok, bir ıaòa-ha gitdiò, maòa-da sygrymyza ot-suw bermegi tabºyrdyò. O-da meniò ıadymdan çykypdyr, elbet, oına gyzandyryn-da. Gelip soradyò, menem dogrymdan geldim. İadymdan çykypdyr. Onsoò ylgap baryp bedrä ıapyºdym-da, sygrymyza suw bermekçi boldum, emma sen meni sakladyò-da, suwly bedräni elimden aldyò. “Gün uzakly gün aç-suwsuz saklabam utanman onuò ıanyna barjak bolıarmyò? Bolmaz, oglum. Nädip sen onuò gözüne seretjek?! Dili-agzy bolmasa-da gözi bardyr. Aıyp bor, beıtmegin...” diıdiò-de, mal ıataga baka gitdiò. ªeıdip sen maòa dilsiz-agyzsyz haıwanyò ejizdigini, oòa ynsanyò hossardygyny düºündiripdiò.

...San berip duran sary kirpikli günebakarlarymyz ese-boıa galypdyr. Ony görüp bir zat ıadyma düºdi. Her ıyl ıaz, nädeıin ıalan sözläp, adyny bilemok, birhili bilbil ıaly owadanja saırak guºlaryò bir maºgalasy gelıär-de, biziò armydymyzda höwürtgeleıär.

“Guºlarymyz ıene geläıipdir” diıeniòden soò, men olaryò hut öz guºumyzdygyny, her ıyl ıaz olaryò gaıdyp gelıändiklerini bilip galypdym.

Guºlarymyz bu ıylam gaıdyp geldiler, eje. Günebakarlaram ıetiºip barıar. Basym olar kürteli gelin ıaly aºak-aºak bakyp baºlarlar. Onsoò seniò edähediòe görä, men olaryò üç sanysynyò baºyny bogman goıaryn, hasa oramaryn. Miwe biºer, hasyl ıetiºer diıip guºlaram garaºıar ahyryn. Olar näumyt bolmasyn. Paıyny goıaryn olaryò.

Uruº ıyllarynda, açlyk döwri sen nädipsiò-ä?! Meniòkem eºitmiº, ıöne men oòa ynanıaryn.

ªol ıyl adamlar ilerde, dag eteginde ak ekin ekipdirler. Düme ekilen bugdaı bitginli bolupdyr. Döwekçilere senem kömekleºıän ekeniò. ªonda döwek gutarypdyr welin, çäçden uºakgöz elegi dolduryp alypsyò-da, guºlaryò paıy diıip, meıdana döküp goıberipsiò...Bugdaı. Uly iliò rysgy. Onuò her dänesi gyzyla barabar ahyryn... ªonda-da döwekçilerden hiç kim saòa hiç zat diıip bilmändir. Diòe goja Annaseıit üstünden agyr ıük aırylan ıaly bolup dikelipdir-de: “ªir balasydygyòy bildim, gyzym. Ata-baba gelıän ıoldur bi...” diıipdir.

Men sen hakda köp bilıärin, belki bilmeıän zatlarym ondanam köpdür.

...Sen maòa bir zad-a aıtjak bolup jan edıärsiò. Özüòi beıdip horlama, käbäm. Men düºünjek bolaryn, düºünerin... Seniò gözleriòde söze sygmajak, söz götermejek bir many-ha bar...

Birden onuò dodaklary gymyldady. Göwnüme ol bir zatlar pyºyrdaıan ıaly boldy. Men ony eºitmek üçin aºak egildim. Gaty egildim. ªonda bary aıan boldy... Ol meni - gara saçy agaryp baºlan perzendini ogºady...

...Meniò balam ap-akdyr,
Hem güldür, hem ıaprakdyr...

...Ukudan oıananda
Gülleriò ysy geler...

* * *

Göm-gök asman
Owadan guº.
Sary İer.
Göm-gök asman.
Owadan guº.
Sary İer.
Dünıä sary. Sary... Sary...
Iò soòky dary:
Iò soòky dary...

ªol äpet owadan guº iò soòkuja darysyny diliniò astynda goıup, al-asmana göterilipdir. İedi gat asmana çykandan soò dänesini aºak oklapdyr. ªeıdip ömrüniò bir gününi uzaldypdyr. Soò ol gözläp-gözläp ºol dänejigini tapypdyr. İene asmana göterilipdir, ıene ıere oklapdyr. Soò ıene tapypdyr. Iò soòunda bolmajagyny bilip, owadan uzyn ganatlaryny ıaıyp ıatypdyr.

ªeıdip kän ıatypdyr, janawer, ıuwutmandyr. Iò soòky däne guºuò agzynda ºineläp, tümmül bolup gögeripdir.
Sary dünıäde ıaºyl reòk peıda bolupdyr.

 

Geziº ıoly: Baº / Edebiıat / Döwürdeºlerimiziò döredijiligi / A. Halmyrat (mazmuny) /Aıdylmadyk sözüò manysy

© TM (2001)
Sahypa barada

İokaryk ıokaryk

...Birden onuò dodaklary gymyldady. Göwnüme ol bir zatlar pyºyrdaıan ıaly boldy. Men ony eºitmek üçin aºak egildim. Gaty egildim. ªonda bary aıan boldy... Ol meni - gara saçy agaryp baºlan perzendini ogºady...