Bash sahypa
Habarlar
Türkmenistan
Edebiıat
Taryh
Bilim
Maºgala
Güımenje
...we º.m.

GURBANNAZAR EZIZOW


TABYT

(Hekaıa)

Meniò atam bardy, atamyòam tabydy. Onuò haçan, nähili sebäplere görä tabyt ıasadanyny bilemok, ıöne men atamyò tabydynyò bardygyny bilıärdim. Tut agajyndan ıasalan ºol berdaºly tabyt biziò ıerzeminimizde saklanıardy. Gijeler beılede dursun, hatda gündiziò günortanlary hem ıerzemine girmek miıesser gelende, ıok zatlar ıadyma düºüp, depe saçym üıºıärdi.

Iò beteri hem, ol tabyt mende adamyò kellesine gelip biljek iç ıürekgysdyryjy, iò bir tukat pikirleri oıarıardy. ªäheriò giden bir raıonynda bizden baºga hiç kimde tabyt bolmansoò, onuò hyrydaram kändi. Kä günler ikiläp-üçläp hyrydar tapylıardy.

Özümiziò saklap ıören ºu geò emlägimize men ne begenjegimi bilıärdim, ne-de gynanjagymy. Tabydyò hyrydarlary zol gapymyzy kakyp duransoòlar, men “adamlar diòe ölıärler-ow” diıip pikir edıärdim.
ªol tabyt howlymyzda peıda bolandan soò, atam bilen kakamyò arasynda ownukly-irili çaknyºmalar döräp baºlady.

- Kaka, sogap gazanmaga baºga ıol ıokmudy? - diıip, kakam atamyò göwnüne degmez ıaly, seresabrak äheò bilen aıdardy.
- İerimiz darlyk edenok, oglum! - diıip, atam sakgalyny sypalardy. - İolda-yzda oòa büdrejek gümanyò ıok. Ol ıerzeminde.
- Ol-a ºeıle welin...
- İeri, weliniò näme?...
- Howluda tabyt bolansoò, bu gün-erte ajal gelip ıakaòdan tutaıjak ıaly bolup dur...
Atam ºundan soò myssaja ıylgyrardy-da:
- Gowy bor, oglum, gowy bor, käwagt ölüm hakynda pikir edäımegem ıerliksiz bolmaz - diıerdi. - Onsoòam, özüò bilıäò, bu jelegaıda hiç kimde tabyt ıok ahyryn.
Gürrüò ºunda gutardy.
Gapy bolsa ºol kakylyp durandyr.
Äkidilende üstüni ıukajyk tozan gatlagy basan tabydymyz gaıdyp gelende, ıuwlup-ardylyp, öz gögümtil reòki bilen enaıy öwüºgin berıärdi.
Kakam ara wagt salyp, ıene atama igenerdi:
- Kaka diııän-ä, ºu tabyt saklamagyò gowy niıetmi?
- Gowy niıetmi, erbet niıetmi, onçasyny özüò bil. İöne adam diıeniò sen isleseòem ölıändir, islemeseòem. Il derdine ıarajak ºaıyò ºumam bolsa, saklamak erbet däldir. Ine, men erte ölerin. ªonda nädersiò? Iki sany ıasy ºalmanyò üstünde ıuwup, ºoòa mündüribem ıola salaryn diıjekmi?
Atamyò gaharynyò gelenini bilip, kakam ıene yzyna dolanardy.
Adamlar bolsa ºol gelip durandyr.
Wagtal-wagtal atam tabydy howlynyò ortasyna çykaryp, sallançak bejeren ıaly, onuò gowºan çüılerini berkiderdi, eger reòki solupdyr diıip pikir etse, alardy-da reòkläp goıbererdi.
ªeıli söıgi bilen tabydy bejerıän atama men näme diıip näme aıtjagymy bilemokdym: “Onuò ähli duıgusy ölen bolara çemeli” diıip, içimi geplederdim.
İaz geçip tomus, tomus geçip güız geldi. Baglaryò saralan ıapraklary ıere ºeıle bir göwünsiz gaçıardy welin, göwnüòe bolmasa, olar, iò bolmanda, ölümiò öò ıüzünde howada bir salym saklanmaly diııän ıalydy.
Günleriò birinde kakam pıan bolup gelip, atamdan idinsiz tabydy ıerzeminden çykardy-da, ony palta bilen kül-owram etdi:
- Kim saklasa, ºol saklasyn. Men indiden beıläk beıli jeza çydam edip bilmen.
Penjireden seredip duran atamyò gazaply sesi gulagyma ildi:
- Haı, wenezzyna!
Ol ºundan baºga bir sözem diımedi-de, içini çekip, aºak çökdi. Penjiräniò aòyrsynda onuò nä haldadygyny bilemok, bilmänime-de ºükür edıärdim.
...Güız paslynyò irginsiz ıagºy ıaly, tabyt gereklilerem ºol gapyny kakyp durıardylar. “Tabyd-a ıokdur” diıen jogaby eºidensoòlar, olar ıagºyò astynda niräk gitjeklerini bilmän, aljyraòòy halda maslahatlaºıardylar. “Aı, bul-a bolmady” diıºip zeırenıärdiler.
ªeıle ıagdaıy görensoò, atam ahmyrdan hem-de gynançdan ıaòa müzzerip galıardy, kakamyò ıüzüne gazap bilen seredıärdi-de, öz jaıyna geçip gidıärdi.
Tiz wagtdan soò segsene ser uran atamyò haly ıaramazlaºyp ugrady. İanyny mazaly ıere beren atam täretinem düºekde etmeli bolıardy. Onuò indi galmajagyna gözi ıetensoò, kakam dogan-garyndaºlarymyza, dost-ıarlarymyza habar etdi: hoºlaºmakçy bolsaòyz gijä galmaò!
Esasy geljek adamlar gelip ıetiºensoò, atam uzak jepa çekmän jan berdi.
Pahyr agºamara jan berensoò, ertir ir bilen jaılamaly diıen maslahata gelindi. Ertirki gopjak howsaladan hiç kimiò habary bolmansoò, kakam haıal etmän atamyò doganyna - ıaºulymyza tabydyò ıoklugyny aıtmaly boldy. ªuòa-da ºükür.
Adamlar tabyt gözleginde ikiıana urnup ugradylar. Gijäniò ıaryna çenli tabydy bolaıjak adamlaryò hemmesiniò gapysy kakyldy. Gidenem iki elini burnuna sokup gelıärdi. “Be, adamlar hem meniò kakam ıaly pikir edıän bolara çemeli: ºol ºum zady bir saklamaly. Gerek bolsa, ilçilikdir, elbetde, tapylar” diııändirler diıip, men içimi gepledıärdim.
Uly bir ºäherde tabyt ıokdy...
Ahyry daò saz berende, bir ıagºy adam gapymyzyò agzynda maºynyny duruzdy-da, howla gygyrdy:
- Birki sany adam çyksyn, haw!
Howla reòki saralan, çagºap giden tabydy saldylar. Ilçilik-dä, ºuòa-da ºükür!
Gün guºluk bolanda, atamy tabyda mündürip ıola düºdük.
Men öòem bu ıoldan telim gezek geçipdim. Emma ol hiç wagt ºu gezekki ıaly tagaºyksyz, geò bolup görünmändi. Elleriò üstünde jygyldap barıan betgelºik tabytda ıatan atam, göwnüme bolmasa, häzir kellesini galdyryp:
- Oglum, maòa çekiçdir çüı, reòk getir, bu tabydy päbrikden çykma edeli - diıäıjek ıalydy.
...Adam soòky gezek ynjamaz ıaly, tabytlar berk bolmalydyr.
Gerek bolaııar.

 

Geziº ıoly: Baº / Edebiıat / XX asyr türkmen edebiıaty / Gurbannazar Ezizow (mazmuny)

© TM (2001)
Sahypa barada

İokaryk ıokaryk

Tabydyò hyrydarlary zol gapymyzy kakyp duransoòlar, men “adamlar diòe ölıärler-ow” diıip pikir edıärdim.