Bash sahypa
Habarlar
Türkmenistan
Edebiıat
Taryh
Bilim
Maºgala
Güımenje
...we º.m.

ERTEKILER

 

Garry atanyò nesihatlary

Bir bar eken, bir ıok eken, gadym zamanda bir patyºa bar eken. Ol patyºa aıal-erkek diımän, garry adam bolsa, çöle taºladar eken. Bu patyºanyò öz nökerlerinden biriniò garry atasy bar eken. Ol bir gün garry atasyny arkasyna alyp, bir çöle taºlamak üçin ugraıar. Barıarka, halys ıadap: “Bir azajyk dynç alaıyn” diıip, bir tümmegiò üstünde oturıar. ªol wagt atasy lah-lah edip gülıär.
Onda ogly:
- Ata, men seni çöle taºlamaga barıaryn, sen bolsa gülıärsiò-le, bu näme boldugy? - diıipdir.
Atasy:
- Oglum, men hem bir wagtlar atamy çöle taºlamak üçin barıarkam, ºu tümmejigiò üstünde dynjymy alypdym. “Gülme goòºyòa, geler baºyòa” diıenleri boldy. Sen hem meniò oturan ıerimde oturdyò, men ynha, ºuòa gülıärin, oglum - diıen.

Ogly:
- Be, ata, meni hem garramda çöle äkidip taºlarlarmy? - diıip sorapdyr.
Atasy:
- Elbetde, oglum, garraòda senem çöle taºlarlar - diıipdir.
- Eı, ata jan, beıle bolsa, men seni taºlajak däl - diıip, ogly ıene-de atasyny arkasyna alyp, öıüne gaıdypdyr.
Ol atasyny öıüne getirip, bir sandygyò içine salyp, agzyny gulplap goıupdyr. Hiç adama görkezmän, adam ıok wagty sandykdan çykaryp, adam bar wagty hem sandyga salyp, saklap ıörüpdir.
Günlerde bir gün patyºa hemme atlylaryny ıygnap:
- Ertir men abyzemzem suwundan içmäge gitjek, hemmäòiz ºoòa çenli ºaıyòyzy tutuò - diıip tabºyrypdyr.
Bu oglan bolsa öıüne gelip, atasyny sandykdan çykaryp:
- Eı, ata jan, patyºamyz: “Abyzemzemiò suwundan içip geljek” diıip, ertir ugrajak bolıar - diıipdir.
Atasy:
- Eı, oglum, men birnäçe zat öwredeıin, ºony etseò, abyzemzemiò suwuny taparsyò - diıipdir.
Oglan:
- Eı, atam, men seni hem sandyga salyp, özüm bilen alyp gideıin - diıipdir.
Atasy:
- Bolıar, ıöne sen bir balyk, bir öküz, bäº-on gadak garpyz çigidini alyp, özüò bilen göter - diıen.
Ogly hem bu zatlaryò hemmesini alyp, patyºanyò huzuryna ugrapdyr. ªol wagt atasy:
- Eı,oglum, pylan ıerde bir çöl bardyr, suw ıokdur, ºonda goºunyò suwy gutarar. ªol ıerde öküzi öz baºyna goıberip, yzyna düºüber, öküz baryp bir ıeri süser, ºol ıeri gazsaò, derrew suw çykar - diıen. Atasy beıleki zatlaryò nämä gerekdigini ogluna aıdyp beripdir. Onsoò ol atasyny sandykda gizläp, ıaòky zatlaram alyp, patyºanyò ıanyna barypdyr.
Patyºa:
- Eı, nökerim, bu öküzi sen näme üçin göterdiò? - diıip soran.
Onda ol oglan:
- Eı, patyºam, ıolda azygymyz gutarsa, bu öküz gerek bolar - diıip aıdan.
Bular birnäçe gün ıol ıöränlerinden soò, garrynyò aıdan ºol çölüne baryp ıetiºipdirler. Adamlar ºol çölüò içinde suwsap, ölere ıakynlaºypdyrlar. ªol wagt oglan öküzi öz ugruna goıberipdir.
Hemmeler öküziò yzyna düºüberipdirler. Öküz-de bara-bara bir ıere baryp, ıeri ºahy bilen dörüberipdir. Oglanam ıoldaºlary bilen ºol ıeri gazmaga baºlapdyr.
Azajyk gazypdyrlar welin, suw çogup, çeºme ıaly akyp gidiberipdir. Bu gudraty görüp, patyºa öz depderinde belläpdir.
Bular suwdan ganyp, dem-dynçlaryny alypdyrlar. Bular ugramakçy bolanlarynda, ile duıdurman, atasy ogluna:
- Indi, oglum, getiren çigidiòi ºu suwa sepip goıber, gaıdyp gelıänçäk, garpyz bolup ıetiºer - diıipdir.
Ogly hem kakasynyò aıdyºy ıaly edipdir. Patyºa muny hem belläpdir. Onsoò bular ugrapdyrlar. Bir ıere ıetip barıarkalar, oglanyò atasy:
- Oglum, ºol baıaky balygyò barmy? Eger bar bolsa, ynha, kyrk çeºmä bararys, onda düºeris, ºolaryò içinde bir çeºme aby-zemzemiò suwudyr. Il haısy çeºmä duº gelse, içer ıörer welin, sen ºol balygyòy her çeºmä baranyòda, batyryp gör, ºol balyk abyzemzemiò çeºmesine düºende janlanar-da, eliòden çykar gidibiır, ana, ºol abyzemzem çeºmesidir, ıat-da iç, soòundan hem küızäòi dolduryp, al-da gaıdyber - diıipdir.
Bular ºol gidip oturyºlaryna ahyrsoòy ºol çeºmelere baryp ıetıärler. Bu oglan hem ºol balygy atasynyò aıdyºy edıär welin, bir çeºmä batyranda, ıaòky öli balyk direlıär-de ötägidıär. Oglan balygyò direlen çeºmesinden içıär, küızesini-de dolduryp alıar. Bular ºol ıerden yzyna öwrülıärler.
Bular ºol geliºlerine garpyz çigidi sepilen ıere gelıärler, görseler, garpyzlar biºip, çaglyò daºy ıaly bolup ıatyrmyº. Muny hem patyºa görüp, haıran galyp, depderine belläpdir. Bu garpyzlardan hem göterip bilenlerini alyp, ıola düºüpdirler. Bular bir ıerlere baranda, dünıäniò ıüzüni duman gaplap, gaty garaòky bolan.
ªol wagt oglanyò atasy:
- Oglum, ºu wagt ıerden göteribilen daºyòy al, alyp bolaòsoò, düıäòi mün-de: “Alanam armanly, almadyk hem armanly” diıip gygyr - diıipdir.

Oglan ºeıle hem edipdir. Göteribilen gaºyndan üç sanysyny düıesine ıükläpdir-de, soòam: “Alanam armanly, almadyk hem” diıip gygyryberipdir. Onuò beıleki ıoldaºlary hem: “Bu däliräpdir” diıip, oòa sögüpdirler.
Patyºa muny hem eºidip, depderine ıazypdyr. ªeıdip, bular sag-aman öılerine gaıdyp barypdyrlar. Baranlaryndan soò, patyºa ol oglany ıanyna çagyryp, eden iºlerini birme-bir sorapdyr.
Oglan:
- Eı, patyºahym, bir çemçe ganymy geçseò, aıdaıyn - diıen.
Patyºa:
- Her iº eden bolsaò-da geçdim - diıipdir.
Oglan:
- Eı, patyºahym, men atamy çöle taºlamaga barıarkam, bir ıerde dynç almaga oturdym welin, atam: “Men hem öz atamy çöle taºlamaga barıarkam, ºu ıerde dynç alyp ötüpdim” diıdi. Onsoò eltip taºlamaga meniò gözüm gyıman, getirip, hiç kime görkezmän sakladym. Soò bolsa, seniò abyzemzem suwuna gidıäniòi oòa aıdanymda, ol maòa: “Bir öküz, on-on bäº gadak garpyz çigit, bir balyk al” diıdi. Men hem onuò diıenlerini edip, özüni-de sandyga salyp, özüm bilen alyp gitdim. Ine, ºol iºleriò hemmesini atamyò diıeni bilen etdim. Bizi ölümden gutaranam ºol - diıen.
Patyºa:
- ªol garaòky gije näme üçin gygyrdyò? - diıen.
Oglan:
- Ine, meniò ºol garaòky gijede alan daºlarym - diıip, üç sany daºy görkezen.
Bularyò biri gyzyl, biri göwher, biri-de ºamçyrag eken. Patyºa muòa haıran galyp, soò garry adamlary çöle taºlamagy gadagan edipmiº. Atasynyò nesihatyna gulak asyp, göreldeli iº eden oglanyò hatyrasy üçin il kyrk gije-gündiz tomaºa tutup, maksat-myradyna ıetipdir.


Ertekileri suratlar bilen bezän suratçy Olıa Mämmedowa

 

Geziº ıoly: Baº / Edebiıat / Halk döredijiligi / Ertekiler / Garry atanyò nesihatlary

© TM (2001)
Sahypa barada

İokaryk ıokaryk