Bash sahypa
Habarlar
Türkmenistan
Edebiıat
Taryh
Bilim
Maºgala
Güımenje
...we º.m.

MUHAMMET BAİRAM HAN


Baıram han hakda rowaıatlar

Beıik Mogollar imperiıasy Baıram han döwründe ºahyrlara, alymlara hem-de sungat iºgärlerine hemaıat etmekde harajat gaıgyrmandyr. ªahyrlara, alymlara pul paılanda, Baıram hanyò hazynasynda ıekeje teòòe-de galmaıan wagty az bolmandyr. ªol döwürlerde daº-töwerekden ºahyrdyr alymlar Baıram hanyò töweregine ıygnanypdyr.

Bir gezek bir ºahyr Baıram hanyò ıanynda hiç wagt bir jam doly tyllany görmändigini aıdanda, ol hazynadaryna bir jam doly tyllany alyp gelmegi buırıar. Haçanda, pul geti-rilende, ºol puly ºahyryò eline beriò, diıipdir.

“Beıle-beıle ºygyr ıazyp bilıän adam bir jam doly tyllany öz eli bilen tutup görsün

Hazynaçy tyllany ºahyryò eline beripdir. Bir az durandan soò tyllany yzyna almakçy bo-lupdyr. ªonda Baıram han.

- Goı, tyllalar ºahyrda galsyn. Ol tyllalar öz eıesine gowuºdy diıipdir.

***

Baıram han türkmeniò ogly Hanlar hany Abdyrahym han hem döwrüniò beıik ºahslaryndan bolupdyr. Ol hem kakasy ıaly ºahyr, filosof hem döwlet işgäridir.

Göräımäge sadaja, emma siòe seredende, çuòòur manyly:

“Gül sen nädip, öz içiòden açylyp bilıäò” Gül öz içinden açylıar, ºonuò üçin hem gül owadan, gül näzik, gül ıakymly bolıar ıaly ajaıyp pikirler ıa-da

“Derıalar öz suwuny özi içenok, miweli agaçlar hem miwesini özi iıenok” ıaly filosofik pikirler hem Abdyrahym hana degiºlidir

Hanlar hany Abdyrahman han alan asylly terbiıesine laıyk asly halal, päk ahlakly, dilewar, märeke söıen ºahandaz adam bolupdyr. Aºakda Abdyrahman hana degiºli bolan bir rowaıaty gürrüò bermegi makul bildik. Bu rowaıat arkaly Baıram hanyò ogly Abdyrahym hanyò päk ahlagy ıokary adamkärçiligi nygtalıar.

İokarda belleıºimiz ıaly Abdyrahym han meılishalar, açyk göwünli, ºahandaz adam bolupdyr. Ol döwürlerde Delide gaty baı bir dul aıal ıaºaıar eken. Özem märeke-meılis guramagy halaıan zenan bolupdyr. Özi öıünde bir märeke berse, hökman Abdyrahym hany çagyrar eken. Günleriò birinde ºol aıaldan Abdyrahym hana ºeıle mazmunly çakylyk gowuºıar.

- Siziò hezretleriòiz ºu gün agºam meılisimiz bar. Eger Siz hem ºol meılisi-mizde bolsaòyz gaty hoºal bolardyk.

Bu çakylygy alan Abdyrahym han agºamaralar ºol aıalyò öıüne ugraıar. Emma ol gelende, dul aıalyò öıünde hiç kim ıok eken. Abdyrahym han iºikden girende, ony hyzmatkärler däl-de ıuka köınek geınen dul aıalyò özi garºy alıar. Hanlar hany bu zatlaryò sebäbini soranda, ol aıal:

- Men märekäni ºu gün diòe sen üçin guradym. Sensiz maòa bu dünıä gerek däl. Maòa sen ıaly ogul gerek. ªonuò üçin bu agºam myhmanym bolsaòyz diııär.

Abdyrahman han ol aıalyò özüne çekiji alyna maıyl bolman ıa-da azgyn diıip, aıala jeza bermän baryp, öı eıesi dul zenanyò ıanynda oturypdyr-da:

- Meniò ıaly ogul isläp, meni ıörite çagyrypsyò. İöne meniò ıaly ogluò bolmagy maòa bagly däl, ol Allanyò iºidir. Sen çyndan meniò ıaly ogluò bolmagyny isleıän bolsaò ine men seniò ogluò bolaıyn kabul etseò diıip, kellesini dul aıalyò dyzyna goıupdyr.

 

 

Geziº ıoly: Baº / Edebiıat / Gadymy we orta asyr türkmen edebiıaty / Baıram han

© TM (2001)
Sahypa barada

İokaryk ıokaryk

Muhammet Baıram han

"Siz bilip goıuò, türki kowumlarda öz iıen duzuna kast edıän adamyò bolmaıandygy bütin äleme mälimdir!"