Bash sahypa
Habarlar
Türkmenistan
Edebiıat
Taryh
Bilim
Maºgala
Güımenje
...we º.m.

PEDAGOGIKA

 

HAKYKY MUGALLYM
DÖWLET HAZYNASYDYR

Ylym, bilim üçin sarp edilen gijeleriò
halkymyz üçin ıagty gündiz bolup
gaıdyp geljegini hergiz unutmaò!

Saparmyrat Türkmenbaºy

1. Sapagy käıinçden, igençden baºlamaò. Bir okuwça käıinseòiz, ol beılekileriò keıpine ıaramaz täsir eder. Soò näçe jan çekseòiz-de, täze sapak maksadyna ıetmez. Sapagy keıpli baºlamaga çalºyò. Bu klasda iºjeòligi, gyzyklylygy üpjün eder. Eger bir okuwçynyò tertibi bilen bagly gürrüòleºmek zerurlygy ıüze çykan bolsa, ony sapagyò soòunda berjaı ediò.

2. Okuwça gahar edip, sesiòize bat bermäò. “Gahar-gazap” diılendir. Ol seniò pedagogik mümkinçiligiò tamamlananlygynyò görkezijisidir.

3. Birmeòzeº sapaklardan ägä boluò. Ol okuwçyny bezikdirer. Sapaklaryò her biriniò özboluºly bolup, okuwçynyò ºatlygyna öwrülmegini gazanmaga çalºyò. Munuò üçin dürli usullary gözläò. Könelerimiziò “Her gülüò bir ysy bar” diıen pähimine üns beriò. Bäsdeºlik, oıun esasynda guralan sapaklar çagalary hiç wagt biparh goımaıar.

4. Sapaklardaky öwüt-ündewleriòiz bilen öz hereketleriòiz hemiºe deò gelsin. İogsa, “okan namazyò ürküzen gurbagaòa degenok” diıleni bolar. Beıik Magtymgulynyò “Magtymguly, ilki özüò düzetgil, özüòi sen özgelere göz etgil” diımesi ıöne ıerden däldir.

5. Ähli okuwça bir göz bilen garamaga çalºyò. Çaga kalbynyò adalatlylygyò çelgisidigini her wagt ıadyòyzda saklaò.

6. Okuwçylaryò baºyny sypalamagy endik ediniò. Bu hereket mugallym bilen çaganyò arasynda mähirli gatnaºygy döretmekden ötri, çaga psihologiıasyna oòaıly täsir edıär.

7. Hiç wagt okuwçydan kine saklamaò. Kineçil adam mugallym bolup bilmez.

8. Akyldarlar haısy-da bolsa bir taraplaıyn zehinsiz çaganyò bolmaıanlygyny aıdıarlar. Eger ºol çaganyò zehini ıüze çykmaıan bolsa, onda mugallymyò özünde zehin ıetmezçilik edıändir.

9. Okuwçylardan ºugulçy (çawuº) tutunmaò, döwlen ıa zaıalanan mekdep inwentarynyò günäkärini ıüze çykarmak üçin, olardan ıoldaºyny aıtmagyny talap etmäò. Çünki bu ıagdaı soò endige öwrülip, çagada ºugulçylyk, adam ıamanlamak gylyklary emele getirer. Bu babatda okuwçylarda ıalòyºlaryny mertlerçe boıun almak häsiıeti terbiıeläò.

10. Okuwçylara talabediji we geçirimli, özüòize talabediji hem geçirimsiz boluò.

11. Mugallym käri döredijiligi talap edıär. Ol hemiºe gözlegde bolmalydyr. “Deòdeº agzalaryò” sadadan düºnükli kesgitlemesini tapmak üçin alty aı kösendim. Ahyrynda-da Marynyò demir ıol wokzalynda otla garaºyp otyrkam, ºol gymmatly pikiri tapmak miıesser etdi.

12. Mugallym ol ıa-da beıleki ideıa babatda okuwçylaryò özi bilen gutulgysyz ylalaºmagyny gazanjak bolup jan çekmeli däldir. Gaıta dürlüçe pikirlenıän okuwçylary höweslendirmelidir. Çünki jemgyıeti ösdürmek üçin gullar däl-de, eısem, oılanıan, agtarıan, tapıan döredijiler gerek.

13. Käbiri okuwçylary sapakda hemiºe juda ümsüm oturtjak bolup azara galıar. Özüm-ä sus geçıän sapakdan ºowhunly, janly sapaklary ıüz mertebe gowy görıärin. İogsa-da, “oglanly öı bazar” diılipdir ahyry.

14. Mugallymlaryò arasynda çaganyò ata-enesini kemsidıänleri-de käte duºaııar. Ata-ene çaganyò Kyblasydyr, Käbesidir. Mukaddeslige dil ıetiren mugallym çaganyò iò bir ıaramaz görıänine, ganymyna öwrülıär.

15. Klas - maºgala, mugallym bolsa maºgalabaºydyr. Her bir maºgala agzasynyò biri-biriniò ynamyny, duıgudaºlygyny, goldawyny duıup durmagy üçin maºgalabaºynyò tagallasy zerur.

16. Agzy bir bolan kollektiwiò bar ıerinde çözülmejek düwün, böwsülmejek böwet, alynmajak “gala” bolmaz.

17. Hakyky mugallym gündelik iºiniò bütin dowamynda ıadawlygy duımaıar. Ol öz argynlygyny diòe iº gününiò ahyrynda duıup galıar.

18. Okuwçylaryò käbirinde göwnüçökgünlik güıjüne ynam etmezlik ıaly häsiıetler bolıar. Mugallym ºeıle okuwçylaryò her birine göwnüçökgünlik hem ynamsyzlyk gulpunyò jadyly altyn açarjygyny bermelidir.

19. Okuwçylara maksatly ıaºamagy öwretmekden ötri, mugallymyò özi maksatly ıaºamaklygy endik edinmeli.

20. Mugallymyò berıän aò-bilimi çaganyò bütin durmuº ıoluny ıagtylandyrmaga ıetmelidir.

21. Käbir mugallym okuwçylardan diòe bir günlük öòde barıar. ªu gün temany mugallym okap öwrenıär. Ertir-de okuwçy. İaltalyk hem mugallymçylyk bir ıerde ıaºap bilmez.

22. Çaga “nadan” diııän terbiıeçiniò özi ºol derejä degiºlidir. İogsa-da, Magtymguly atamyz “Kiºini kemsideniò özi näkesdir” diımänmi näme!?

23. “Baºarmarsyò, bilmersiò” diıen sözler mugallymyò diline alynmaly däldir. Mugallym hemiºe okuwçynyò göwnüni götermäge çalyºmalydyr. Göwni galkyjaklaıan çaganyò bolsa bitirmejek iºi, ıetmejek menzili bolmaz.

24. Mugallym hatda okadyp ıören okuwçysyndan hem öwrenmelidir.

25. Muhammet pygamberiò sözleri bilen aıtsak, “Tä gabra çenli okamaly ynsanyò” öòbaºçysy mugallym bolmalydyr.

26. Eli kitaply mugallymyò okuwça eli boº mugallymdan eziz görünıändigini unutmaò.

27. Eger-de ıürekden söıülmegiòizi isleıän bolsaòyz, onda özüòiziò-de çagalary ºeıle derejede söımegiòiz gerek.

28. Çaga hiç haçan agyr söz aıtmaò. Olaryò kalby aına mysalydyr. Aına bolsa seıik tutmaıar.

29. Çaga uly adamlar kibi garaò. Çünki oglansyradylıandygyny aòan çaga özüni kemsidilıän hasaplaıar.

30. Okuwçylar size syr ynanıarlarmy, diımek, siz olaryò hakyky halypasysyòyz.

31. Aıratyn bir okuwçyny dost tutunmaò. Munuò özi beılekileriò size bolan ynamynyò synmagyna getirip biler.

32. Watana, il-güne bolan söıginiò gory maºgalada tutulıar. Ol gory tükeniksizlige öwürmekde mugallymlara kän hyzmat degiºlidir.

33. Özüòizde ıaramaz endikleriò bardygyny aòan halatyòyzda olardan saplanmaga çalºyò. İaramaz hereketleriò ıokanç kesel ıaly çagalara ıokaºıandygyny ıatda saklaò.

34. Bihuda geçen wagty yza dolap bolmaıandygyny, günüò her bir minutyny peıdaly iºlere sarp etmelidigini çagalara düºündiriò. Bu jähtden bir minutlyk dymyºlyk yglan ediò. Munuò örän köp wagtdygy onuò dowamynda kän iºleri amal edip boljakdygy ºonda aıan bolar.

35. Çagalarda baºlan iºlerini ahyryna çenli bitirmek endiklerini terbiıeläò. Goı, “Gyssanan iki iºlär”, “İedi ölçe-de, bir kes” diıen halk nakyllary olara hemiºe nusga bolsun.

36. Okuwçylaryòyzda her bir meseläni sowukganly, pähim-päıhasly çözmek häsiıetlerini terbiıeläò. Goı, “Gyssanan iki iºlär”, “İedi ölçe-de, bir kes” diıen halk nakyllary olara hemiºe nusga bolsun.

37. Mugallym bilen okuwçynyò arasynda “perde” bolup-da, bolman-da biler. Gep mugallymyò ºol “perdäniò” tutulmaly ıa-da serpilmeli wagtyny takyk anyklamagyndadyr.

38. Mugallym okuwçynyò halyny gözünden okamalydyr.

39. Okuwçynyò taııarlyksyz gelenini bilip, ondan soramak dogry däldir. ªu ıagdaıda onuò bilen göz arkaly sözleºilip ıa-da beıleki çagalara bildirmezden, taııarlyksyz gelmeginiò gowy däldigi aıdylyp, indiki sapaga çenli puryja berilmelidir. Beıle edilmegi onuò aıbyny duıup, tijenmegine ıardam eder.

40. Mugallym temany düºündirende, ähli okuwçynyò ünsüni sapaga gönükdirmegi baºarmalydyr. Eger sapagy diòlemeıän bar bolsa, siz iò bolmanda, ºu pursatda, onuò mugallymy dälsiòiz.

41. Sapak wagty diòlemeıäniò adyny tutup käıinmäò. Munuò özi beılekileriò ünsüni sowup, sapagyò yzygiderliligini bozar. Iò gowusy, ºol okuwça tarap ıuwaºja ıöräp, temany düºündirmegiòizi dowam ediberiò. Ol duıan ıagdaıynda, ıene yza dolanyp bilersiòiz. Duımadyk mahalynda bolsa, ºonuò deòine baryp, baºyny sypap gaıdyberiò. Dil sapaklarynda onuò adyny sözlem içinde öwüp getirseòiz-de ıerine düºer: (“Aman tertipli okuwçy”, “Juma sapagy ünsli diòleıär”...).

42. Dünıäde iò hormatly, iò jogapkärli hünär mugallymçylykdyr. Ata-eneler-de, Watan-da öz ertirki ykballaryny mugallyma ynanıarlar. Bu beıik Ynanja ikilik etmek bolsa haıynlyga barabardyr.

43. Mekdebi, mugallymy sylamadyk, söımedik jemgyıetiò soòy puçdur.

44. Mekdep çagalaryò höwürtgesidir. Ol höwürtgäniò abadanlygy hakyndaky alada Watanyò ertiri hakdaky aladadyr.

45. Mugallym mekdebiò “ody bilen girip, küli bilen çykmaly” adamdyr.

46. Kollektiwden üzòeleºmek, oturan ºahaòy kesmek bilen barabardyr.

47. Zähmet rugsadyndaka okuwçysyny küısemeıän mugallym hakyky mugallym däldir.

48. Ulanmagy baºarıan mugallymyò dilindäki ıumor täsirli terbiıeçilik seriºdesidir.

49. Okuwça el galdyrmak mertebäòi peseltmekdir.

50. Mugallymyò iò ıakyn kömekçileri öz okuwçylarydyr.

51. Mugallym sözünde keramatly güıç bar.

52. Dünıäde öz-özüne heıkel dikinıän adam mugallymdyr. Okuwçylaryò durmuºdaky mertebesi mugallymyò heıkelidir.

53. Mugallymlary dünıä hatyrlaıar. Çünki olar İer ıüzündäki ähli ynsanyò ilkinji halypasydyr..

54. Hezreti Magtymguly “İürekde ıok sözi tile getirme” diıen halatynda, ilkinji nobatda, mugallymlary göz öòünde tutan bolsa gerek.

55. Hirurgyò esasy ıaragy skalpel bolıan bolsa, mugallymyòky öz dilidir.

56. Kitapsyz mugallym tygsyz hirurg ıalydyr.

57. Çalyò gory gutaranda bozulyºy ıaly, mugallym-da okamagyny kesende kütelıär. Çünki mugallymyò gory kitapdyr.

58. Ejizler jeòden, gowºak mugallymlar-da barlagçydan gorkıar.

59. Hakyky mugallymlar barlagçyny görenlerinde “Gelen döwlet” diııärler.

60. Ylma barylıan ıoluò hupbatly, jebirli ıoldugyny, bu ıolda diòe tutanıerli kiºileriò maksada ıetip biljekdigini çagalaryò aòyna guıuò. Bu babatda türkmen ºahyry Gurbannazar Ezizowyò “Kynçylyk ıok, ejizlik bar dünıäde” diıen setirini olaryò dykgatyna ıetiriò.

61. Okuwça boº wada bermäò, sebäbi boº wada sypaıyçylykly ıalan sözlemekdir.

62. Süıjüdillilik mugallymyò bezegi bolmak bilen çäklenmän, eısem, onuò çaga kalbyna aralaºıan açarydyr.

63. Mugallymyò okuwça goıan ikiligi özüne goıan bahasydyr.

64. Çaga zähmetini bahalandyrmakda sahylyk ediò. Çünki ıokarlandyrylan baha berilıän okuwçylarda soòabaka ºol baha mynasyp bolmak endigi döreıär.

65. Bahasyny gysmak bilen okuwça täsir etjek bolıan mugallymlar ıalòyºıarlar. Barybir pes baha aljagyny bilıän çagalarda okamak höwesi gaçmak bilen bolıar.

66. Siziò aılyk hakyòyzyò köpeldilmegini hemiºe isleıºiòiz ıaly, okuwçylar-da bahalarynyò ıokarlanmagyny isleıärler.

67. İokarlandyrylan bahalar okuwçylaryò höwesini artdyrıar. Kemis goıulıan bahalar bolsa olarda diòe biparhlygy, passiwligi döredıär.

68.Aò-bilim, terbiıe bermek iºinde baha mugallymyò esasy ıaragydyr. Munda sahylyk eden ıeòiº gazanar.

69. Käbir mugallymlaryò guraksy sapaklarynda 45 minut okuwçy üçin göıä 45 sagada dönıär. Bu okuwçy üçin çekip bolmajak ezıetdir.

70. Janly, täsirli geçıän sapak okuwçylary joºa getirıär. Tamamlanan pursatynda-da ıürekden gynandyrıar.

71. Çaga kalbynyò hesretine öz hesretiòiz ıaly syzmaga çalºyò. Dilden we goldan gelıän hemaıatyòyzy olardan gaıgyrmaò.

72. Käriòizi söıüò, ony sungat derejesine götermäge çalºyò.

73. Hakyky mugallymlaryò her biri döwletiò hazynasydyr.

74. Göıdük terbiıeçiler göıdükleri ıetiºdirıärler.

75. Okuwçylara ukyplaryna görä jemgyıetçilik ıumuºlaryny beriò. Düzgüne-tertibe, arassaçylyga, nobatçylyk ediliºine, çeper eserleri okaıyºlaryna, okuwçy formalaryna, okuw esbaplarynyò, mekdep inwentarlarynyò saklanylyºyna, diwar gazetleriniò çykarylyºyna gözegçilik etmek... ıaly tabºyryklary okuwçylar hemiºe uly höwes bilen ıerine ıetirıärler.

76. Okuwçylarda hemiºe aıawlylygy terbiıeläò. “Isrip-haram” nakylyna olaryò dowamly eıermegini gazanyò.

77. Mugallym täze adamy kalby bilen ıetiºdirıär.

78. Mugallym uzak ıyllaryò dowamynda mährini çagalara paılap ıörºüne, ahyry ºol mähre özi hem mätäç bolup galıar.

79. Sapaklarda öwrediji oıunlardan peıdalanyò. Çaga tebigatyna golaılygy üçin oıun arkaly öwredilıän temalar ıeòil özleºdirilıär.

80. Mugallym okuwçylaryny öz çagalaryny tanaıºy ıaly tanamalydyr.

81. Ene, ata, mugallym, okuwçy - dördüsi sazlaºykly hereket edenlerinde, diòe ºu halatda öòde goılan maksada ıetiler.

82. Jemgyıet mekdebiò ynjysy bilen ynjyly, derdi bilen dertli bolmalydyr.

83. Terbiıede hem durmuºda maıda mesele bolmaıar.

84. Mugallym okuwçysy bilen jedele girse, hemiºe günäkär özüdir.

85. Hat ıazyºynda-da, geıniºinde-de, özüni alyp barºynda-da okuwçynyò mugallymyna meòzäsi gelıär.

86. Hakyky kollektiw birek-biregiò begenjiniò, hasratynyò paılaºylıan ıeridir.

87. “Bar zady bilıän” diııän mugallymdan, “Köp zady bilemok” diııän mugallym ileridir.

88. “Pylanynyò mekdebi”, “Pylankesiò okuwçysy”, “Pylan mekdebiò uçurymy” düºünjeleri mugallymyò we mekdebiò hil nyºanydyr.

89. Mugallyma diòe partada oturanlar däl, eısem, ulular-da mähir bilen “mugallym” diıip ıüzlenıärler.

90. Sapagy gurak geçıän mugallym öz sapagynda okuwçylaryò neneòsi ezıet çekıändiklerine diòe partanyò aòyrsyna geçip, özi ıaly mugallymyò sapagyna gatnaºanda göz ıetirip biler.

91. Sapak wagtynda mugallym öz ºahsy hasratyny unutmalydyr.

92. Igenjeò mugallym okuwçyny irizer.

93. “Durmuºdan, döwürden yza galaımaıyn” diıen ünji hakyky mugallyma ynjalyk bermeıän böwür sanjysydyr.

94. Mugallymyò baılygyny maly däl-de, ruhy kesgitleıär. Ruhy taıdan iò baı adamlar mugallymlardyr.

95. Mugallym aò-bilimiò çeºmesidir.

96. Mugallym gerek ıerinde yza çekilmegi hem baºarmalydyr.

97. Mugallym üçin okuwçysynyò ynamyndan gaçmakdan hatarly howp ıokdur.

98. Her bir okuwçynyò durmuºdaky ornuny tapmagynda mekdep esasy çelgi bolmalydyr.

99. Her sapak okuwçyny öòküsinden birneme bagtly etmelidir. ªol pursaty çagalaryò gözlerinden okaıan mugallym-da iò bagtly mugallymdyr.

100. Jemgyıet süıt bolsa, mugallym onuò gaımagydyr. Gaımagyò boldumlylygy bolsa süıdüò hiline baglydyr.

 

 

Geziº ıoly: Baº / Bilim / Pedagogika / Ata Akbäbe

© TM (2001)
Sahypa barada

İokaryk ıokaryk